XXXVI Konferencja Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej „Przestrzenie komunikacji: Aktorzy, praktyki społeczne i ich dydaktyzacja w nauczaniu szkolnym“. 19-21 maja 2016: Instytut Historii Uniwersytetu Marcina Lutra w Halle-Wittenberdze

zdjęcie: Dominik Pick
zdjęcie: Dominik Pick
zdjęcie: Thomas Strobel

W dniach 19-21 maja 2016 r. Wspólna Polsko-Niemiecka Komisja Podręcznikowa zorganizowała w Halle/Saale XXXVI konferencję podręcznikową pt. „Przestrzenie komunikacji: Aktorzy, praktyki społeczne i ich dydaktyzacja w nauczaniu szkolnym“ łącząc w ten sposób historię, geografię oraz nawiązując do poprzedniego tematu swoich badań, jakim były krajobrazy kulturowe.

Celem konferencji była odpowiedź na pytanie, jakie rodzaje przestrzeni są przedstawiane w podręcznikach? Jak są one wizualizowane? Jaką rolę odgrywają migracje i przestrzenie komunikacji w podręcznikach szkolnych – i jakim zmianom kwestia ta podlegała w ostatnich latach? Ważnym aspektem obrad były również aktorzy wpływający na przestrzenie komunikacji, zwłaszcza wobec zbliżającego się jubileuszowego roku 2017 i rocznicy reformacji.

Tegoroczna konferencja odbyła się również w czasie, gdy ukończony został tom pierwszy w ramach polsko-niemieckiego projektu: „Podręcznik do nauczania historii“. W związku z tym wybrane rozdziały z tomu pierwszego podręcznika przetestowane zostały podczas warsztatów z nauczycielami z obu krajów. W czasie konferencji przedstawiono ponadto doświadczenia zebrane w trakcie opracowywania tego tomu, również związane z przestrzeniami komunikacji i kwestiami kartograficznymi. Ponadto, konferencja była okazją do wymiany doświadczeń z zaproszonymi członkami Polsko-Ukraińskiej Komisji Podręcznikowej, jak również z przedstawicielami środowisk nauczycielskich Polaków mieszkających w Niemczech i Niemców mieszkających w Polsce.

Organizatorami konferencji były: Wspólna Polsko-Niemiecka Komisja Podręcznikowa, Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk w Berlinie, Instytut Międzynarodowych Badań Podręcznikowych im. Georga Eckerta w Brunszwiku (Członek Stowarzyszenia Leibniza), Centrum Studiów Polonoznawczych im. Aleksandra Brücknera w Halle-Jenie i Uniwersytet im. Marcina Lutra w Halle-Wittenberdze. Konferencja wsparta została ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych RFN oraz Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej.

program konferencji (PDF)

Tekst prof. Roberta Traby, przewodniczącego ze strony polskiej, o działalności i dzisiejszym znaczeniu komisji podręcznikowej

(Dialog 113/2015)

 

 

Spotkanie Prezydium Wspólnej Komisji Podręcznikowej w 2015 r.

W dniach 29-30 maja 2015 odbyło się coroczne spotkanie Prezydium Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej. Członkowie Prezydium omówili toczące się prace wydawnicze, w tym stan prac nad polsko-niemieckim podręcznikiem do historii oraz projekt poświęcony wydaniu źródeł do historii Polski w języku niemieckim. Przedyskutowane zostały ponadto sprawy bieżące. Spotkanie sfinansowane zostało ze środków Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie, Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych RFN.

zdjęcie: Instytut Studiów Politycznych PAN

14 stycznia 2015 zmarł w wieku 84 lat wybitny polski historyk Profesor Jerzy Holzer

Roli Jerzego Holzera dla zrozumienia historii Niemiec i relacji polsko-niemieckich nie da się przecenić. Jego publikacje na temat historii Niemiec okresu międzywojennego, I i II wojny światowej oraz monumentalne dzieło o Europie w czasie zimnej wojny (2013) wpisują go w poczet najbardziej uznanych historyków europejskich.

W trudnych czasach PRL-u zachował nie tylko godną postawę obywatelską, lecz także włączył się aktywnie w ruch opozycji demokratycznej.

Po przełomie 1989 współtworzył nowy krajobraz nauki w Polsce, m.in. uczestnicząc w założeniu prestiżowego Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Był wieloletnim aktywnym członkiem Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej. Wspierał ideę powstania w Berlinie polskiego instytutu historycznego i od momentu założenia, najpierw Stacji Naukowej Polskiej Akademii Nauk, a potem Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk (2006) był aktywnym uczestnikiem projektów i zawsze służył swoją wiedzą i doświadczeniem.

Wiosną 2014 roku Prezydium Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej przyznało Profesorowi Jerzemu Holzerowi jednogłośnie tytuł honorowego członka. W odpowiedzi odpisał: „Przyjmuje oczywiście tę godność, choć bez pewności że zasłużyłem na nią dostatecznie. Tak to jednak bywa i skoro się mi przytrafiło, to mogę tylko skinąć głowa z zadowoleniem.”

 

Prof. Robert Traba

XXXV konferencja Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej „Krajobrazy kulturowe. Aktorzy, sposoby konstruowania i narracji”

W dniach 11-15.06.2014 w pałacu biskupim w Ciążęniu odbyła się XXXV konferencja Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej pt. „Krajobrazy kulturowe. Aktorzy, sposoby konstruowania i narracji“, która łącząc doświadczenia nauk historycznych, geograficznych i literackich nawiązywała do szerokiego nurtu badań w humanistyce nad przestrzenią i krajobrazem. Punkt odniesienia stanowiły polsko-niemieckie pogranicze oraz doświadczenia polskich i niemieckich badań naukowych.

Krajobraz kulturowy rozumiany jako przekształcone przez człowieka środowisko naturalne, jest fragmentem pamięci zbiorowej i jednocześnie wpływa na jej kształtowanie, przez co stanowi ważny czynnik tożsamościowotwórczy tworząc tzw. przestrzenne ramy pamięci (Jan Assmann). Poprzez „czytanie” krajobrazu (Robert Traba) można odkrywać kolejne warstwy kulturowe (palimpsest) składające się na dany krajobraz kulturowy i wpływające na zamieszkujących w nim ludzi.

Obrady podzielone były na pięć sekcji: „Przestrzeń i krajobraz: terminy – definicje – koncepcje”, „Krajobrazy kulturowe między nauką a dydaktyką”, „Przestrzenne i symboliczne zawłaszczanie krajobrazów kulturowych”, „Zmiany krajobrazów i ich zrównoważony rozwój” oraz „Krajobrazy i dziedzictwo kulturowe”. Konferencja była okazją do spotkania i wymiany opinii dla kilkudziesięciu wybitnych polskich i niemieckich specjalistów z dziedziny historii, geografii, socjologii, historii sztuki, a nawet ze świata sztuki.

Celem konferencji było interdyscyplinarne przedstawienie roli, jaką w społeczeństwie pełni krajobraz kulturowy, szczególnie w relacjach polsko-niemieckich, analiza przedstawiania krajobrazów kulturowych w polskich i niemieckich podręcznikach do historii i geografii oraz próba przełożenia powyższych badań nad krajobrazem na dydaktykę. Przedmiotem obrad byli również aktorzy wpływający na wyobrażenia o krajobrazie kulturowym i na sposoby jego konstruowania i instrumentalizowania. Referaty dotyczyły ponadto wpływu polityki, gospodarki i komunikacji na krajobraz oraz jego kulturowe przekształcanie.

Podczas konferencji odbyły się ponadto dwa seminaria terenowe: czytanie krajobrazu Ciążęnia oraz Konina i ich okolic, jak również miało miejsce posiedzenie Prezydium Komisji Podręcznikowej służące omówieniu bieżącej działalności oraz dalszych planów. Uczestnicy obrad obejrzeli również film Stephana Strouxa pt. „Pamięć pracy” i odbyli dyskusję z reżyserem.

Organizatorami konferencji były: Wspólna Polsko-Niemiecka Komisja Podręcznikowa, Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk w Berlinie, Instytut Międzynarodowych Badań nad podręcznikami im. Georga Eckerta w Brunszwiku oraz Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Konferencja została  wsparta ze środków Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej, Polskiej Akademii Nauk, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Ministerstwa Spraw Zagranicznych RFN.

program konferencji

Manfred Mack otrzymuje nagrodę im. Marii Wawrykowej

zdjęcia: Wojciech Olejniczak, Fundacja Tres

W ramach XXXV Polsko–Niemieckiej Konferencji Podręcznikowej w czerwcu 2014 r. w Ciążeniu Wspólna Polsko-Niemiecka Komisja Podręcznikowa uhonorowała Manfreda Macka (Niemiecki Instytut Kultury Polskiej w Darmstadt) nagrodą im. Marii Wawrykowej. Komisja doceniła długoletnie zaangażowanie laureata w polsko-niemiecki dialog podręcznikowy a szczególnie jego działalność jako propagatora i pośrednika celów Komisji Podręcznikowej.

Polsko-Niemiecka Komisja Podręcznikowa przyznaje od 2005 roku co dwa lata nagrodę za szczególne osiągnięcia w ramach polsko-niemieckiego dialogu podręcznikowego. Stawia ona sobie za cel powiększanie szkolnej wiedzy o historii krajów sąsiednich jak również stosunków polsko-niemieckich oraz uwrażliwianie na kwestię różnych rodzajów pamięci w tym obszarze.

Od śmierci Marii Wawrykowej (1925-2006) Nagroda Komisji Podręcznikowej nosi jej imię. Maria Wawrykowa była w 1972 roku współzałożycielką Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej oraz przez prawie trzydzieści lat stanowiła jej istotną część. Maria Wawrykowa przeżyła obóz w Auschwitz. Po wojnie studiowała historię. Od 1975 roku była profesorem historii na Uniwersytecie Warszawskim, specjalizowała się w historii Niemiec oraz w stosunkach polsko-niemieckich XIX wieku.

Poprzednimi laureatami byli historycy Andrzej Garlicki, Wolfgang Jacobmeyer oraz Zofia Kozłowska, dziennikarz Jürgen Vietig jak również współtwórca Komisji Podręcznikowej Władysław Markiewicz.

 

Przyznanie nagrody w Warszawie 2012

Wysokie odznaczenia dla członków Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej

Podczas uroczystości z okazji 40-lecia istnienia Wspólnej Komisji Podręcznikowej, odbywającej się na Uniwersytecie Warszawskim, wysokimi odznaczeniami uhonorowani zostali jej długoletni członkowie. Najwyższe odznaczenia Polskiego Ministerstwa Edukacji Narodowej, Medale Komisji Edukacji Narodowej otrzymali Klaus Zernack (niemiecki przewodniczacy w latach 1987-2000), Włodzimierz Borodziej (polski przewodniczący w latach 1997-2007), Jerzy Holzer (długoletni członek prezydium) oraz Michael G. Müller (niemiecki przewodniczący w latach 2000-2012). Wiceminister Edukacji Narodowej Mirosław Sielatycki podziękował w swojej laudacji wymienionym profesorom za ich wkład w pogłębianie polsko-niemieckiego dialogu na temat zagadnień oświaty.

Ponadto Polsko-Niemiecka Komisja Podręcznikowa uhonorowała Władysława Markiewicza Nagrodą im. Marii Wawrykowej. Nagrodę tę Komisja Podręcznikowa przyznaje osobistościom, które w sposób szczególny zasłużyły się dla dialogu polsko-niemieckiego. Władysław Markiewicz, jako zalożyciel i przewodniczący Komisji Podręcznikowej oraz poprzez swoje wieloletnie zaangażowanie w polsko-niemiecki dialog, długotrwale współkształtował zbliżenie obu krajów w dziedzinie nauki – podsumował w swojej laudacji  Rudolf von Thadden.

Wspólna Polsko-Niemiecka Komisja Podręcznikowa została utworzona w 1972 r. pod patronatem UNESCO. Ogromne znaczenie miała również inicjatywa Georga Eckerta. Komisja stała się zinstytucjonalizowaną platformą dialogu między historykami i geografami z Polski i Niemiec. Jej 40-letni jubileusz odbywa się pod patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego oraz Prezydenta Republiki Federalnej Niemiec Joachima Gaucka. W dniu 24 maja Instytut im. Georga Eckerta obchodzi 40-letni jubileusz komisji. Uroczystości odbędą się w Brunszwiku.

Uroczystość z okazji 40-lecia Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikow

W miejscu, w którym w październiku 1972 r. Władysław Markiewicz i Georg Eckert podpisali w ramach UNESCO dokument założycielski Komisji Podręcznikowej, 200 zaproszonych gości wysłuchało ocen i opinii na temat działalności komisji. Głos zabrali przedstawiciele wszystkich ważnych instytucji, zaangażowanych w komisję i wspierających jej pracę. 

Pani Minister Stanu Cornelia Pieper z Ministerstwa Spraw Zagranicznych RFN określiła komisję,  jako „trwały i wybitny przykład na możliwość współpracy w czasach skostniałych stosunków politycznych, jeżeli z inicjatywy społecznej zasiądzie się do otwartego dialogu.” Pionierski charakter pracy komisji w latach 70-tych docenili również Ambasador Rzeczypospolitej Polskiej w RFN dr Marek Prawda oraz przedstawiciele Polskiego i Niemieckiego Komitetu d/s UNESCO dr Verena Metze-Mangold i prof. Sławomir Ratajski.

Wspólny podręcznik do nauczania historii - wg Cornelii Pieper - „sztandarowy projekt w stosunkach polsko-niemieckich” – oraz jego zastosowanie w niemieckich krajach związkowych był przedmiotem odniesienia w wypowiedziach Sekretarza Generalnego Stałej Konferencji Ministrów Edukacji, Nauki i Kultury Krajów Związkowych RFN Udo Michallika oraz przedstawiciela Ministerstwa Edukacji Dolnej Saksonii Heinera Hoffmeistera.

Całkiem nowe spojrzenie na Komisję Podręcznikową oraz projekt wspólnego podręcznika przedstawił w swoim uroczystym przemówieniu Adam Michnik. Radził, aby przy ocenach stosunków polsko-niemieckich – także w aktualnych dyskusjach – nie zawężać ich zbyt mocno, lecz poszerzyć je przez włączenie do dyskusji tematu Rosji i Ukrainy.

Podczs uroczystości przedstawione zostały „Zalecenia“ dla polsko-niemieckiego podręcznika do nauczania historii, które ukazały się w ramach nowej serii „Eckert. Expertise“. Były one w znacznej mierze współtworzone przez Polsko-Niemiecką Komisję Podręcznikową.

Program jubileuszowy z okazji 40-lecia Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej, 24. maja 2012

Konferencja jubileuszowa 2012

XXXIV. Polsko-Niemiecka Konferencja Podręcznikowa

„Badania nad przestrzenią religijną i wyznaniową w stosunkach polsko-niemieckich oraz sposób jej prezentacji w nauczaniu historii.”

Instytut im. Georga Eckerta w Brunszwiku, 24-26 maja 2012 r.

Pomimo zaangażowania w projekt „Polso-Niemiecki Podręcznik do nauczania historii“, Komisja Podręcznikowa jest nadal ważnym inicjatorem naukowej dyskusji. Udowodniła to swoją konferencją pod tytułem „Badania nad przestrzenią religijną i wyznaniową w stosunkach polsko-niemieckich oraz sposób jej prezentacji w nauczaniu historii”.

Również w naukach humanistycznych elementy religijne uważane były długo za czynniki narodowego odgraniczenia. Tymczasem nastąpiła zmiana parametrów analizy, w wyniku czego w centrum zainteresowania znalazły się konfesyjne przestrzenie, nie będące już jednak równoznaczne z obszarem narodowym. Wprowadzony przez Michaela G. Müllera termin „przestrzeni działania” stał się jednym z elementarnych pojęć, powtarzających się podczas całej konferencji. W organizacjach kościelnych, czy ruchach konfesyjnych „przestrzenie działania” są ściśle powiązane z politycznym procesem tworzenia wspólnoty i funkcjonują one prawie zawsze ponadnarodowo. Czynnik religijny związany jest z „przestrzenią działania”, chociażby w trakcie powstawania władzy. Także znaczenie przyjmowania chrześcijaństwa dla modernizacji struktur społecznych i państwowych wpisuje się w ten kontekst. Kolejnym rozpatrywanym zagadnieniem było pojęcie „przestrzeni wirtualnych”, definiowanych jako przestrzenie projekcji i wyimaginowanej wspólnoty.

Pod względem metodologicznym niezwykle konstytutywnym dla konferencji było postawienie w jej centrum badań, zajmujących się „aktorami“ procesów powstawania i zmieniania się przestrzeni konfesyjnych oraz podjęcie analizy logiki ich działania. Przykłady z rozmaitych kontekstów pokazują, iż każda przestrzeń konfesyjna kieruje się swoją logiką rozwoju i jednocześnie możliwe jest wzajemne pokrywanie się ze sobą różnorodnych, krajobrazów konfesyjnych oraz polityczno - religijnych systemów.

Dwa oddzielne posiedzenia geografów zostały poświecone „Migracji w polsko-niemieckim kontekście”. Szeroka tematyka referatów obejmowała teorie migracji, problematykę, związaną ze zmianami miejsc zamieszkania w strefie przygranicznej, kształtowaniem się transgranicznej świadomości regionalnej oraz zachowaniem migracyjnym „klasy twórczej”. Ponadto omówione zostały procesy suburbanizacyjne, kwestie polskich i niemieckich dużych miast, a na przykładzie polskiej migracji w aglomeracji dublińskiej dokonano charakterystyki międzynarodowych ruchów migracyjnych.

Relacje między „religią a przestrzenią” były tematem przewodnim końcowego panelu konferencji. W strefie przygranicznej miejsca religijne, m.in. kościoły, stają się miejscami, które w ramach cywilno-społecznej inicjatywy odbudowy, reprezentują takie wartości, jak: pojednanie, porozumienie i ekumenizm.

W ostatnim wykładzie analizie poddano pojęcie krajobrazu. Rozpatrzona została wielorakość jego znaczenia oraz istota symboliki w religijnych interpretacjach krajobrazu i formach jego przyswajania. Wykład ten uświadomił konieczność intensywniejszej dyskusji nad zagadnieniami „przestrzeń” i „krajobraz”, dlatego temat ten komisja weźmie pod uwagę  podczas organizacji następnej konferencji.

Po stronie niemieckiej odbędzie się już ona pod nowym przewodnictwem. Po 12 latach Michael G. Müller (Halle) złożył bowiem rezygnację z funkcji współprzewodniczącego komisji. Nowym współprzewodniczącym niemieckiej strony komisji wybrany został Hans-Jürgen Bömelburg (Gießen). Funkcję Przewodniczących Rady Ekspertów w projekcie „Polsko-Niemiecki Podręcznik do nauczania historii” nadal będą pełnić Michael G. Müller i Robert Traba (Berlin/Warszawa).

Program XXXIV. Polsko-Niemieckiej Konferencji Podręcznikowej