Wspomnienie: Władysław Markiewicz zmarł w wieku 97 lat

 „Mnie wciąż śni się obóz koncentracyjny. Niechętnie o tym opowiadam, nawet moim dzieciom. [...] Ale potrzeba nam zadośćuczynienia. Dla mnie rekompensatą było 12 lat spędzonych w Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej, to była moja zemsta na tych, którzy chcieli mnie zniszczyć w obozie.” (W. Markiewicz, 2.12.1995)

Wspólna Polsko-Niemiecka Komisja Podręcznikowa z głębokim żalem żegna Władysława Markiewicza, który jak nikt inny wpłynął znacząco na losy Komisji. Pan Markiewicz zmarł 18 stycznia 2017 roku w Warszawie w wieku 97 lat.

Władysław Markiewicz urodził się w 1920 roku w Ostrowie w Wielkopolsce. W 1941 został wywieziony jako robotnik przymusowy w rolnictwie do Hesji, a następnie w ramach prac przymusowych nad kolejowym transportem budowlanym do Wiener Neustadt. Z powodu działaności konspiracyjnej skazano go pod koniec 1942 roku na wieloletnią karę pozbawienia wolności, w wyniku której został uwięziony między innymi przez ponad dwa lata w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen. Po oswobodzeniu obozu walczył w polskich siłach zbrojnych we Włoszech i w Anglii, a w 1947 powrócił do Polski. Po wojnie studiował socjologię na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM). W 1962 roku, rok po habilitacji, został mianowany dyrektorem Instytutu Socjologii UAM. Specjalizował się głównie w obszarze historii socjologii oraz zagadnień kultury politycznej, w szczególności Republiki Federalnej Niemiec. W latach 1966-1973 był dyrektorem poznańskiego Instytutu Zachodniego, a od 1972 profesorem Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1972-1983 pełnił funkcję sekretarza Wydziału I Nauk Społecznych Polskiej Akademii Nauk (PAN), był również członkiem prezydium PAN w latach 1972-1989 a od 1984 do 1989 jego wiceprezesem.

Markiewicz sprawował od pierwszej konferencji Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej funkcję przewodniczącego strony polskiej, wskutek tego został mianowany zastępcą przewodniczącego Polskiego Komitetu ds. UNESCO. Markiewicz pracował wspólnie z Georgiem Eckertem nad instytucjonalizacją i ugruntowaniem pracy Komisji Podręcznikowej aż do śmierci Eckerta w 1974 roku. Następnie w latach 1974-1984 wspólnie z Walterem Mertineitem (Wyższa Szkoła Pedagogiczna we Flensburgu) przewodniczyli Komisji i kierowali nią w trudnym okresie publikacji i dyskusji nad Zaleceniami z 1976 roku. Zwolnienie Markiewicza z pełnienia funkcji polskiego przewodniczącego Komisji Podręcznikowej u schyłku 1984 było echem wydarzeń lata 1980 roku: Markiewicz, który miał od lat 50-tych dobre kontakty w PZPR,  krótko po fali strajków i dopuszczenia Wolnych Związków Zawodowych w Polsce udzielił wywiadu tygodnikowi Kultura, w którym wyraził swoje zrozumienie dla masowych protestów i skrytykował skuteczną propagandę jako „szydzenie z inteligencji ludu“. Mimo swego odwołania pozostał jedną z najbardziej wyeksponowanych osobistości Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej.

Władysław Markiewicz był jeszcze kilka lat wstecz aktywnym naukowcem i wykładał na uniwersytecie, uważnie śledził sprawy polityczne i wydarzenia w Polsce, Europie i na świecie. Tytuł jego autobiografii Sto lat przeciw głupocie, która ukazała się w 2016 roku w formie wywiadu-rzeki, należy rozumieć programowo: on odzwierciedla swoje lewicowe i liberalne przekonania, dzięki którym rozważnie analizował bieżące wydarzenia polityczne. Szkoda, że nie dane mu było dożyć setnych urodzin.

Wspólna Polsko-Niemiecka Komisja Podręcznikowa jest pogrążona w głębokim żalu za długoletnim przyjacielem, który z pasją i przekonaniem poświęcił się pracy nad polsko-niemieckim porozumieniem oraz współpracą w dziedzinie nauki i kształcenia. Pragniemy wyrazić głębokie wyrazy współczycia rodzinie Zmarłego.